11 Cách tăng chiều cao cho trẻ11 Cách tăng chiều cao cho trẻ11 Cách tăng chiều cao cho trẻ
Trang chủCẩm nang cho béSự phát triển về tinh thần và thể chất ở trẻ em

Sự phát triển về tinh thần và thể chất ở trẻ em

Việc tạo môi trường học tập và vui chơi an toàn sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện về tinh thần – vận động. Mỗi trẻ sẽ phát triển theo tốc độ riêng, do đó, việc so sánh trẻ với các bé khác sẽ đem lại kết quả không chính xác. Cha mẹ và người chăm sóc nên theo dõi sự phát triển của trẻ trong từng giai đoạn và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu có bất kỳ lo lắng nào.

Sự phát triển về tinh thần và thể chất ở trẻ em
Sự phát triển về tinh thần và thể chất ở trẻ em

Phát triển theo lứa tuổi của trẻ

Dưới đây là một số thông tin cơ bản về sự phát triển của trẻ em theo lứa tuổi.

Trẻ sơ sinh

  • Trẻ sơ sinh không tự chủ được mọi động tác. Chỉ có những cử động tự phát, không trật tự, không phối hợp, xuất hiện đột ngột ở cả hai bên và không giống nhau. Khi đặt nằm ngửa, bốn chi trong bốn tư thế khác nhau. Hai chi trên co, bàn tay nắm chặt, hai chi dưới có thể cùng co hoặc cùng duỗi.
  • Tăng sự co thắt cơ bắp ở tứ chi (tay và chân) và giảm co thắt ở thân trục (cổ, ngực, bụng và lưng).
  • Năm phản xạ tự nhiên, bẩm sinh và không tự chủ (còn gọi là phản xạ nguyên phát) xuất hiện tuần tự theo tuổi thai bao gồm: Phản xạ bú lúc thai 7 tháng, phản xạ nắm lúc thai 8 tháng, phản xạ Moro (giật mình) lúc thai 8,5 tháng, phản xạ đứng và tự động bước lúc thai 9 tháng. Các phản xạ này bắt đầu mất khi trẻ 3 tháng tuổi và mất hoàn toàn lúc 6 tháng.
  • Trẻ ngủ nhiều 20/24 giờ, nhưng đã biết nghe nếu có tiếng động to, bé sẽ bị giật mình và phân biệt được tiếng nói của mẹ. Trẻ biết nếm ngay sau sinh, trẻ không thích vị đắng, chua… nhưng rất thích vị ngọt. Trẻ cũng biết ngửi, nhận ra được mùi sữa mẹ, nhận ra được mẹ nếu được mẹ ôm vào lòng.

Trẻ 3 tháng

  • Vận động thô: khi nằm sấp trẻ chống được hai tay, giữ được đầu và vai thẳng, cường cơ lưng còn yếu nên nếu đặt ngồi lưng còn cong. Thời gian thức tăng dần. Trẻ mất dần một số phản xạ nguyên phát.
  • Vận động tinh (kỹ năng sử dụng cơ tay): trẻ nhìn chăm chú vào một vật nắm trong tay và đưa lên miệng.
  • Ngôn ngữ: trẻ thỏ thẻ, ríu rít những tiếng sơ khởi.
  • Cá nhân – xã hội: trẻ đáp lại khi nghe thấy tiếng nói thân thuộc của mẹ bằng cách cười ra tiếng.

Trẻ 6 tháng

  • Vận động thô: cường cơ đầu hoàn thiện, trẻ có thể tự ngóc đầu và giữ thẳng ở mọi phía. Cột sống khá vững, trẻ có thể ngồi tựa. Cường cơ chi giảm dần, trẻ có thể đứng được trong chốc lát nếu được xốc nách. Khi đặt nằm, trẻ xoay tròn và trườn lật.
  • Vận động tinh: đưa vật gì trẻ chụp lấy rất nhanh, giữ trong tay khá lâu, đồng thời có thể chuyển từ tay này sang tay kia chính xác.
  • Ngôn ngữ: trẻ thỏ thẻ, ríu rít những tiếng sơ khởi.
  • Cá nhân – xã hội: trẻ biết phân biệt người thân và người lạ. Trẻ nhận ra mẹ, gắn bó với mẹ.

Trẻ 9 tháng

  • Vận động thô: trẻ tự ngồi được, không cần tựa. Trẻ bò giỏi và nhanh, biết tự vịn vào bàn ghế để đứng dậy và lần đi.
  • Vận động tinh: nhặt được hòn bi nhỏ bằng hai ngón tay. Nếu cầm vật gì ở hai tay, trẻ biết đập vào nhau để gây tiếng động. Trẻ biết bỏ một cái để lấy cái thứ ba.
  • Ngôn ngữ: trẻ nói được đơn âm.
  • Cá nhân – xã hội: trẻ biết bắt chước, vẫy tay chào, vỗ tay, hoan hô.

Trẻ 12 tháng

  • Vận động thô: trẻ bắt đầu tập đi lần theo ghế hoặc đi nếu được dắt một tay.
  • Vận động tinh: trẻ biết chồng hai khối gỗ lên nhau thành hình tháp, biết nhặt nhiều hòn bi bỏ vào tách.
  • Ngôn ngữ: trẻ nói được hai âm. Nhắc lại được một số các âm do người lớn dạy.
  • Cá nhân – xã hội: phân biệt được lời khen và lời cấm đoán. Trẻ biết chỉ tay vào các đồ vật mình ưa thích. Trẻ thích đập đồ chơi vào tay, thích ném xuống đất.

Trẻ 18 tháng

  • Vận động thô: trẻ đi nhanh, chạy vững. Trẻ lên được cầu thang nếu được dắt một tay. 
  • Vận động tinh: trẻ chồng nhiều khối vuông để tạo thành hình tháp. Trẻ biết lật ngửa cái ly để lấy được hòn bi bên trong. Trẻ chỉ được mắt, mũi, tai của mình. Trẻ tự cầm chén cơm, xúc cơm bằng muỗng.
  •  Ngôn ngữ: trẻ nói được câu ngắn.
  •  Cá nhân – xã hội: trẻ nhận được súc vật trên hình vẽ, bắt đầu quen dần với các quy định của xã hội như ban ngày biết gọi đi tiểu tiện.

Trẻ 24 tháng

  • Vận động thô: trẻ lên xuống cầu thang một mình, nhảy được trên một chân, đá được bóng.
  • Vận động tinh: trẻ vẽ được hình tròn, đường thẳng.
  • Ngôn ngữ: trẻ nói nhiều, học các bài hát ngắn.
  • Cá nhân – xã hội: trẻ gia tăng tính độc lập: biết tự mặc quần áo, đánh răng, rửa tay.

Trẻ 2-3 tuổi

  • Vận động tinh: trẻ bớt vụng về, các động tác trở nên khéo léo hơn.
  • Ngôn ngữ: trẻ phát triển lời nói đáng kể. Trẻ bắt đầu đặt nhiều câu hỏi.
  • Cá nhân – xã hội: trẻ bắt đầu sống tập thể.

Trẻ 3-6 tuổi

  • Vận động thô: trẻ thích đi chơi một mình.
  • Vận động tinh: trẻ vẽ được hình người có đầu và bốn chi, tập các bài tập đàn đơn giản.
  • Ngôn ngữ: trẻ biết kể chuyện, tập đếm.
  • Cá nhân – xã hội: trẻ có thể sống tập thể, biết đi thăm hàng xóm, láng giềng. Trẻ biết giữ vệ sinh ban đêm.

Các dấu hiệu chỉ định trẻ cần được đánh giá phát triển tâm thần vận động

Dưới đây là một số dấu hiệu mà cha mẹ nên lưu ý:

  • 4 tháng: không giữ được đầu ở tư thế ngồi.
  • 9 tháng: không tự ngồi được.
  • 18 tháng: không tự đi được.
  • Không biết bập bẹ lúc 12 tháng.
  • Không biết chỉ tay hay ra dấu hiệu nào khác lúc 12 tháng.
  • Không nói được đơn âm lúc 16 tháng.
  • Không nói được cụm từ 2 âm lúc 24 tháng.
  • Mất bất kỳ khả năng nào về ngôn ngữ hay giao tiếp ở bất kỳ lứa tuổi nào.

Nếu cha mẹ nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào nghi ngờ ở trẻ, hãy đưa trẻ đi khám bác sĩ để được đánh giá phát triển tâm thần vận động một cách sớm nhất. Việc đánh giá sẽ giúp xác định xem trẻ có gặp vấn đề về phát triển hay không và đưa ra phương pháp can thiệp phù hợp.

Trẻ chậm phát triển chữa như thế nào?

Can thiệp chậm phát triển là can thiệp giữa y tế, giáo dục và xã hội. Các bác sĩ sẽ cố gắng tìm ra nguyên nhân gây nên chậm phát triển và điều trị nguyên nhân, cũng như các bệnh lý đi kèm. Ngoài ra, trẻ chậm phát triển cần được học giáo dục hòa nhập, phục hồi chức năng và hỗ trợ từ cộng đồng.

Phòng ngừa chậm phát triển ở trẻ như thế nào?

Trước khi có thai, mẹ cần được chích ngừa đầy đủ. Nhiễm siêu vi trong quá trình mang thai có thể gây sẩy thai, dị tật bào thai hoặc sinh non. Ví dụ: mẹ nhiễm Rubella trong thai kỳ có thể sanh con bị tim bẩm sinh, đầu nhỏ và đục thủy tinh thể. Do đó, phụ nữ trong độ tuổi sinh sản nên chích ngừa Rubella trước khi mang thai.

Trong khi mang thai, mẹ cần ăn uống đủ chất dinh dưỡng, tránh những chất có hại (như rượu…) và khám thai định kỳ. Ví dụ: mẹ thiếu acid folic trong thai kỳ có thể sinh con bị hở đốt sống, gai đôi cột sống… làm ảnh hưởng đến sự phát triển vận động. Khám thai định kỳ giúp chẩn đoán sớm được những dị tật bẩm sinh ở thai nhi, mà những dị tật này có thể gây chậm phát triển.

Sàng lọc sơ sinh cũng góp phần chẩn đoán những bệnh lý chuyển hóa – nội tiết bẩm sinh gây chậm phát triển như suy giáp bẩm sinh.

Ngoài ra, bà mẹ cần sinh con tại cơ sở y tế và đưa trẻ đi tiêm chủng định kỳ sau sinh. Một số bệnh mắc phải trong và sau sinh hoàn toàn có thể phòng ngừa được như xuất huyết não màng não muộn do thiếu vitamin K, viêm màng não…

Tham khảo:

  1. Hoàng Trọng Kim (2007). Nhi khoa – Chương trình Đại học – Tập 1. Nhà xuất bản Y học, Thành phố Hồ Chí Minh, tr.62-73.
  2. Kliegman RM (2015). Nelson Essentials of Pediatrics. Elsevier, 20th ed.
  3. Nguyễn Huy Luân (2011), “Khám trẻ em lành mạnh”, Thực hành lâm sàng chuyên khoa nhi, Nhà xuất bản Y học, Thành phố Hồ Chí Minh, tr.15-30.
  4. Meschino WS (2003), “The child with developmental delay: An approach to etiology”, Paediatr Child Health, 8(1), pp.16-9.

Cố vấn chuyên môn

(*) Bác sĩ chỉ tư vấn về mặt chuyên môn, không xếp hạng thứ tự sản phẩm có trong bài viết. Việc xếp hạng sản phẩm theo đánh giá của người dùng từ các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Tiki tại Việt Nam

Bài viết được Lonton thực hiện hoàn toàn độc lập. Chúng tôi có thể nhận được hoa hồng từ sàn thương mại điện tử khi người dùng mua hàng qua các đường link trên website Lonton

Bài viết liên quan

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Bài viết nổi bật

Bình luận